188

פון די גרויסע פינסטערניש אין וועלט זעט מען אַז עס הויבט זיך אַן צו טאָגען — מיר זיינען ניט מגביל קיין זמן, און דער וואָס איז מגביל איז קלאָר אַז ער ווייסט ניט — און אין דער פינסטער זעט מען ניט ווי די בגדים זיינען איינגעשמירט, די שערות צופודעלט, פון מויל פיהלט זיך אַ ריח, די אויגן פאַרקלעפּטע, און אַלע אברים זיינען ניט ווי עס דאַרף צו זיין. אַמאָל נאָך חצות האָט מען זיך משמח געווען מיט אַ דבר תורה, און דאָס איז אַ הכנה צו דעם דאַוונען.

ד. ביי חסידים, האָבן זיך די נעמען ניט געביטן. עס איז היינט אויך דאָ די נעמען: משכיל, עובד; אָבער דער מהות איז אַ אַנדערער. פאַראַן אַ קליין מהות, און אַז ער איז זיך מתעסק אין דעם וואָס מען דאַרף טאָהן, איז "זה הקטן גדול יהי'". אָבער אַז עס איז גאָר קיין מהות ניט. . .

לערנען קאָן ער דאָך, דאַוונען פוילט מען זיך, און מען מאַכט זיך גרינג דעם לעבען.

ער רופט זיך אַ "משכיל", און ער איז לא ידע מאי קאמר, ניט נאָר ווייס ער ניט וואָס ער זאָגט, נאָר ער פאַרשטייט גאָרניט וואָס יענער זאָגט. ער האָט אַ כח הדיבור — לאפאטשעט ער. אַיי דער אַלטער רבי, דער צ"צ זאָגט ניט אַזוי, איז וואָס; דער אַלטער רבי זאָגט אין לקו"ת אַזוי און דער צ"צ אין הגה"ה זאָגט אַזוי — ער ווייס גאָרניט אַז עס איז אַ סתירה, ער זאָגט און ווייס אַליין ניט וואָס ער זאָגט; אָבער דאָס איז ניט אַזוי מזיק, און פאַר יענעם איז דאָס ניט אַזאַ היזק. משא"כ העדר העבודה, העדר מדות חסידות, ער איז מבזה תורת החסידות — "פוק חזי מאי עמא דבר"⁹, "דבר" (אויך) מלשון "דַבֵר" — "רעדן", וואָס עמא מדבר וועגן אים: ער איז אַ חסיד? דאָס איז מדת חסידות?

די נשמות פון די רביים ווי זיי זיינען העכער פאַר גופים וועלען זיך אַריינמישן, קענען זיי מאַכן אים פאַר אַ בעל מום אויף זיין גאַנצן לעבן. עס איז שווער צו ריידן אין היפך, נאָר מ'דאַרף ריידן אין טוב, וועט מען וויסן דעם לא טוב¹⁰.

ה. ווען איינער וויל טאָן דעם צווייטן אַ טובה וואָס דאָס איז שלא לפי ערכו הן מצד מצבו הגשמי. . . ער וויל אים טאָן די טובה מיט אַ אמת, העלפן אים די רביים צו זיך אויפהויבן למעלה ממדריגתו אַז עס זאָל אַראָפּקומן אין פועל.

ו. חסידים גייען לאט לאט, אַ טראָט נאָך אַ טראָט¹¹ מיט אַ תוקף, דער חסרון איז וואָס מען בריינגט ניט אַראָפּ אין פועל, עס דאַרף זיין "טאָפּאָראַ דאַ פּלאַחאַ"¹², מ'דאַרף זיך קענען אויף דעם קלוגינקען מיט אַלע זיינע חכמה'לעך: ער זאָגט צום מענטשן: איך האָב דיר געזאָגט פריער; עס איז אַזוי מצד המצב; ער איז ניט שולדיג; די אַלע תביעות איז מצד המצב. — אָבער מ'דאַרף אים קענען, חסידים חאַפּן דעם קלוגינקען ביים האַנט¹³, וידוע המעשה מיט ר' נחום