205

תנה", נאָר "כאן הבן שואל מה"; דאָ איז דער נוסח "הבן שואל מה נשתנה", איז דער פירוש אין דעם, אַז דורך דעם שאלת הבן ווערט דער מ"ה אַ נשתנה'דיגער³.

אחר אמירת מה נשתנה אמר כ"ק אדמו"ר שליט"א: זיכער געדיינקט מען דאָך וואָס מען האָט גערעדט אין דעם פירוש פון די ד' קושיות.

ה. מצוה עלינו לספר ביציאת מצרים — בקמץ, וכל המרבה לספר ביציאת מצרים — בפתח.

אַמאָל האָבען מיר געהערט: קמץ איז דער ענין פון קמיצה ע"ד קמיצת השפתים, וואָס דאָס איז דער ענין פון חכמה, אַ ריבוי ווערט נקמץ אין אַ מיעוט. פתח איז מלשון פתוחה, אַ ריבוי; איז די כוונה אין דעם אַז די עבודה במדריגת הקמץ, וואָס דאָס איז חכמה, זאָל קומען לידי פועל, און דעמאָלסט וועט זיין פתח — אַז פון ווייניג וועט ווערען אַ פולע⁴.

ו. מעשה ברבי אליעזר וכו' ורבי טרפון.

אַ שיינע פיינע חברותא⁵, אָט די רביים און זייערע תלמידים; וואָס האָבען זיך דאַן צוזאַמען געטראָפען אין בני ברק און האָבען אַ גאַנצע נאַכט אַרומגערעדט דעם ענין פון גלות מצרים און די כוונה פון יציאת מצרים.

איצטער ווען מיר זאָגען די פיסקא און דערמאָנען דעם סיפור, איז הגם זייערע נשמות שטייען שוין אַזוי לאַנג בעולם העליון און זיינען עולה בעילוי אחר עילוי "וקדושים בכל יום יהללוך"⁶, הערן זיי ווי מיר דערמאָנען זיי דאָ, און האָבן דערפון אַ תענוג, און עס ווערט אין זיי אַ התחדשות, ניט נאָר אין די מדריגת נשמה וואָס איז זיך מתלבש בגוף, נאָר אויך אין די מדריגת יחידה שבנפש וואָס שטייט אין עלי' אחר עלי'⁷.

מען איז צופיל פאַר'עולם'ט. עולם איז דאָך העלם⁸, מען איז שטאַרק פאַר'העלם'ט אין דעם העלם פון גשמיות און אַמאָל אויך פון חומריות העולם, אַז מען פילט ניט וואו און וואָס פאַר אַ עולם און אין וואָס פאַר אַ היכלות מען קלאַפּט אָן.

די אַלע העלמות זיינען אין די מדריגות נר"ן פון דער נשמה, אָבער די מדרי' חי' יחידה אין נשמה ווייסען, און לפעמים מאַכן זיי פילען אויך די איבעריגע מדריגות אין נשמה.

ז. אבותיכם מעולם.

האָט כ"ק אאמו"ר הרה"ק געטייטשט, ליל ב' דחגה"פ תרמ"ח, דער וועלט'יגער טאַטע:

באַ אברהם אבינו איז אויך געווען אַ וועלט'יגער טאַטע און דאָס איז "תרח", ער איז געווען אַ גרויסער מענטש, פאַרנומען אַ מיניסטאָרן אַמט⁹ און פונדעסטוועגען געבליבען אַ תרח.

—