192

רשימה ב

[יום ג', ז' אדר תרצ"א

לקבוצת אברכים⁴]

תורה און מצות איז באַ אונז אידן אַ פאָלקס לעבענס פראַגע. דער טאָג טעגלעכער לעבן ווייזט אונז דייטליך קלאָר אַז דער אידישער גאון דער אידישער אַדעל איז שטאַרק צונויפגעבונדן און אויסגעבונדן מיט דער תורה ערציאונג, און דאָס איז דער אידישער שטאָלץ.

תורה מחזרת על אכסניא שלה זאָגט די גמרא (ב"מ דפ"ה ע"א), די צענדליקער דורות אידן וועלכע האָבן געלערנט תורה בעיון און מקיים געווען מצות השי"ת מיט שמחה און יראת שמים, די צענדליקער טויזנטער בלעטער גמרא וועלכע זיי האָבן דורכגעלערנט, ווי אויך די הונדערטער שאלות ותשובות און טיפע חקירות וועלכע זיי האָבן געלערנט האָט אויס געשאַרפט זייערע מוחות, געשטאַרקט זייערע הערצער, און האָט זיי געבראַכט צו די העכסטע מדריגות פון חכמה און מוסר.

מיט אַ פּאָר דורות פריער — יעצט זעלטענער — האָט מען געטראָפן אָפט גאָר געוויינלעכע אידן וועלכע זיינען געווען פאַרנומען מיט דעם וואָכענדיקן לעבן, אַ קרעמער, אַ ישובניק (אַ דאָרפסמאַן), אַ איד אַ בעל הבית, און זיינען געווען קלאָר אייניגע מסכתות גמרא מיט די טיפסטע חידושים, און זאָגן זיך אַרויס אין אַ גאַנץ געוויינלעכן געמיטלעכן שמועס אַ שאַרף קלאָרן מיינונג אין אַ טיפער חקירה.

אידן האָבן אָפּגעגעבן די גרעסטע מיהע צו האָרעווען און לערנען און געוואוסט אַז דאָס איז דער עיקר און אַז אַ חוץ תורה איז אַלץ אַ טפל, וואָס דעם טפל דאַרף מען האָבן מער ניט ווי צוליב דעם עיקר, און מיט דעם עיקר, דאָס הייסט מיט דעם תורה גייסט און חכמה גלוסט, איז געווען איבערפילט די אידישע גאַס און הויז.

די אידישע הויז אָן אונטערשייד, רייך, מיטל קלאַס, ווי אויך אָרעם, גבירים, בעלי בתים, בעלי מלאכה, פרויען און קינדער זיינען געווען דורך געדרונגען מיט אהבת התורה און ווען דער קינד איז נאָך געווען באַ דעם אלף בית אָדער דרדקי מלמד, האָט אים שוין די מוטער צוגעזונגען מיט אַ ישיבה ניגון.

אַזאַ אויפפירונג און ערציאונג האָט אויף געבויט באַ דעם אונטערוואַקסענעם דור די אייזערנע וואַנט פון אמונה און בטחון אין דעם אויבערשטן ית'.

די אמונה און בטחון מיט וועלכן זיי זיינען געווען אינגאַנצן דורך געדרונגען האָט זיי געגעבן דעם ריכטיקן מוט, דעם אינערלעכן זעעלישען כח אויף ביישטיין און אַרויס גאַנץ פון אַלע כוואַליעס פון לעבן, וואָס זיי האָבן געטראָפן אויף זייער וועג.

אַזאַ אויפפירונג און ערציאונג האָט געשטאַרקט און ענטוויקלט די תשוקה און דראַנג צו תורה, און צו אַרבעטן און האָרעווען אויף תורה, יעדן אידישן קינד האָט געצויגן צו דער ישיבה, צו פאָרן